brusselnieuws.be

We spreken Jo Jochems, Randi De Vlieghe, Hilde Verhelst en Saïd Gharbi tijdens de repetities. De doventolk van Hilde is er even niet, dus komt er een laptop bij te pas waarop ons gesprek voor haar wordt gevisualiseerd, en waarop zij haar antwoorden kan intikken. Ook in het creatieproces zijn zulke beperkingen voelbaar.

In zekere zin ging theatermaker Jo Jochems, die (net als Randi De Vlieghe een jaar later) al eens de Vlaamse Cultuurprijs voor Jeugdtheater kreeg, daarnaar op zoek: “Ik wilde kennismaken met een andere wereld. Die  van een dove of een blinde zijn zulke andere werelden, en die van Randi als danser en choreograaf ook. Daarom zijn we samengekomen, in de hoop dat beweging de taal is die ons kan verbinden. Dat we samen op de scène staan en elkaar ondanks alle beperkingen vinden is op zich al een soort heldendaad. Je krijgt onze zoektocht te zien om er samen het beste van te maken. Vier mensen proberen te communiceren in verschillende talen: Vlaamse gebarentaal, Arabisch, Nederlands, Frans, lichaamstaal enzovoort. Je wordt  er daarbij op gewezen dat het niet erg is dat je niet altijd alles verstaat.”

180 graden
“Bij onze kennismaking ontstonden er meteen een pak misverstanden door de verschillende standpunten die wij gewoon zijn in te nemen – vanuit het theater, de dans, het visuele en het auditieve,” zegt Randi De Vlieghe. “Veel ideeën konden we dadelijk afvoeren. En het publiek moet ook niet verwachten alles zomaar te kunnen begrijpen. Wij vieren moeten opnieuw heel intuïtief met elkaar omgaan, en dat intuïtieve hopen we ook bij het publiek te kunnen aanspreken. Het wordt dus geen well-made play. Ook in die zin dekt de titel Niet kunnen is een kunst de lading. We hebben alle vier een plan, maar weten niet waar het uiteindelijk naartoe zal gaan en of we wel zullen slagen. We hebben geprobeerd om van de omgang met onkunde in de breedste zin van het woord, een kunde te maken.”

Hilde Verhelst, die vroeger veel toneel heeft gespeeld en meteen reageerde op de advertentie van Bronks op de website van de Vlaamse Dovenfederatie (Fevlado), is in ieder geval opgetogen met de manier waarop de repetities verlopen. “Praktisch is er geen probleem,” zegt Verhelst. “Ik neem elke dag onze tolk mee dus we communiceren prima. Ze begrijpen me heel goed en als ik iets wil vragen kan dat via de tolk of door zaken uit te beelden. Saïd is voor mij een speciale persoon. Zijn wereld is heel anders  dan de mijne, ook al door zijn verschillende culturele achtergrond. Maar het werkt, door samen te spelen en te voelen... We hebben allemaal beperkingen, maar we hebben toch ook een zesde zintuig en onze kracht. Dat willen we aan het publiek tonen.”

Misschien kunnen Hilde en Saïd sommige dingen ook gewoon veel beter dan mensen die wel kunnen zien en horen? Hilde: “Als iemand deze ruimte binnenkomt, dan zie ik dat meteen. Mijn ogen beslaan 180 graden, jullie kijken meer in een tunnel. Ik denk dat ik ook sneller bewegingen kan imiteren.” Saïd ervaart iets gelijkaardigs: “Als ik de straat oversteek zal ik eerder dan de ziende mensen horen of er auto’s zijn. Op de scène hoor ik ook alles wat rond mij gebeurt, ook al ben ik met iemand in gesprek.”

Een handicap is geen beperking
Voor Saïd Gharbi is dit trouwens niet de eerste professionele theaterproductie. Als danser van Wim Vandekeybus en later van zijn eigen gezelschap Les Ballets du Grand Maghreb is hij wel wat gewoon, al is dit toch een extra uitdaging. Gharbi: “Ik heb al vaak rond cultuurverschillen gewerkt, maar dit is nog anders. Ik moet als blinde leren werken met iemand die niet hoort. We pakken het constructief aan, maar soms is er frustratie omdat je niet kunt communiceren zoals je wilt. Terwijl ik communiceren graag en veel doe. Soms voel ik me daardoor zwak als ik iets moet doen, en dan moet ik hulp vragen.” Stel dat hij een kind uit het publiek was, wat zou Saïd dan kunnen leren uit het stuk? “Dat je, hoe anders je cultuur, godsdienst, of fysieke mogelijkheden ook zijn, je toch met elkaar kunt omgaan, en dat een beperking geen handicap hoeft te zijn.”

:: Niet kunnen is een kunst
wanneer: 6, 7 en 14 februari 2010 - 6/2 om 20.00 uur - 7/2 en 14/2 om 15.00 uur
waar: Bronks, Varkensmarkt 15-17, Brussel - 02-219.99.21 - info@bronks.be
inkom: 6 / 8 eurà - vanaf 8 jaar