brusselnieuws.be

In het Paleis voor Schone Kunsten zijn in totaal vijf tentoonstellingen te zien gewijd aan de hedendaagse en verleden verrichtingen van de Mexicanen in de verschillende kunstdisciplines. Maar de grootste tentoonstelling die naar aanleiding van de Centenario (de honderdste verjaardag van de Mexicaanse revolutie) en de Bicentenario (de tweehonderdste verjaardag van de Mexicaanse onafhankelijkheid) wordt opgezet, is een onderzoek naar de evolutie van de ‘Mexicaanse identiteit’ doorheen – hoofdzakelijk – de schilderkunst. Een volledig nieuw project, samengesteld door de curatoren Dafne Cruz Porchini en Luis Adrián Vargas die verbonden zijn aan het grote Museo Nacional de Arte.

¡México!-festivalcoördinatrice Anne Judong van Bozar: “De tentoonstelling wil tonen hoe de Mexicaan in beeld is gebracht in de Mexicaanse kunst, van de precolumbiaanse periode tot en met het midden van de twintigste eeuw. En ze kijkt ook naar het land, het volk en zijn cultuur. Die drieduizend jaar bestrijken we met een selectie van een honderdvijftigtal werken uit de vier grote historische periodes van het land."

"Uit de precolumbiaanse tijd tonen we vijftien sculpturen. Daarna volgde de Spaanse overheersing, waarin de invloed van de westerse kunst een belangrijkere rol gaat spelen, zowel in de portretkunst als de ontwikkeling van de religieuze kunst. Dan komt de periode van onafhankelijkheid in de negentiende eeuw, waarin op zoek wordt gegaan naar een eigen artistiek idioom en teruggegrepen wordt naar het eigen artistieke verleden, namelijk dat van de precolumbiaanse culturen. En tot slot is er het modernistische twintigste-eeuwse postrevolutionaire tijdperk, waarin er opnieuw meer aandacht kwam voor de inheemse bevolking en waarbinnen moderne kunstenaars als Diego Rivera, David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco en Frida Kahlo werkten.”

Cactussen
Het beeld dat de toeschouwer op die manier krijgt, is zeer rijk en divers. Judong: “Door de overheersing van de Spanjaarden is ook de gemengde mestiezencultuur (een kruising van Europese en Indiaanse elementen, mb) tot bloei gekomen. Dat zie je in de kunst terugkomen in de ‘castaschilderijen’ (casta is Spaans voor kaste) die in de achttiende eeuw in opdracht van de Spaanse overheersers gemaakt werden en waarin de verschillende rassen afgebeeld worden. Bovenaan stonden de Spanjaarden en hun in Mexico geboren nakomelingen, daarna kwamen de mestiezen, de autochtonen, de zwarten en ten slotte allerlei vormen van rassenvermenging. In deze taferelen werd het klassensysteem van die maatschappij zichtbaar gemaakt.”

“Maar ook in de twintigste-eeuwse schilderijen komt nog die gemengde cultuur terug die Mexico zo mooi en gevarieerd maakt. Het modernisme maakt dan wel komaf met de Europese invloeden uit de koloniale periode, maar haalt weer inspiratie uit de eigen precolumbiaanse kunst en de portretkunst uit de provincies. Kunst stond in de precolumbiaanse tijd al dicht bij de Mexicaan, en dat komt in het postrevolutionaire Mexico allemaal terug. Het laatste werk van de tentoonstelling is een kleine aquarel van Frida Kahlo waarin ze zichzelf voorstelt als jong meisje in de wijk uit haar jeugd. Ook zij vond het Mexicaan-zijn belangrijk en portretteerde zich in de typisch Mexicaanse klederdracht. En zo maken we meteen ook de link naar de grote Kahlo-tentoonstelling.”

Eisenstein
Zowat al de werken op de tentoonstelling zijn afkomstig van Mexicaanse kunstenaars, uit Mexicaanse collecties. Maar ook de visie van buitenlandse bezoekers is determinerend geweest voor de manier waarop de Mexicaan – al dan niet clichématig – werd afgebeeld.

Judong: “Bijvoorbeeld door achttiende-eeuwse Europese reizigers als Claudio Linati, die een typologie van Mexicaanse types uitwerkte. In de twintigste eeuw zijn er invloedrijke mensen naar Mexico getrokken, waaronder de Russische cineast Sergej Eisenstein. Zijn film ¡Que viva México! werd nooit afgewerkt, maar had toch een weerklank in de Mexicaanse films die de twintigste eeuw heeft voortgebracht. Eisenstein werd vooral aangetrokken door het postrevolutionaire klimaat in Mexico. Er heerste een broeierige sfeer die verschillende buitenlandse kunstenaars naar daar lokte. In zijn film heeft Eisenstein, sterk beïnvloed door Frida Kahlo en vooral Diego Rivera, die hem er twee jaar hadden rondgeleid, Mexico zeer geësthetiseerd weergegeven. Zo heeft hij het idyllische beeld van Mexico mee gekleurd.”

Binnen de chronologische aanpak van de tentoonstelling passen ook enkele thema’s die apart worden uitgewerkt. Het doodsportret is heel belangrijk in de Mexicaanse cultuur, voornamelijk in de negentiende-eeuwse schilderkunst. “Het ging vooral om kinderportretten. De dood is in de Mexicaanse cultuur een overgang na het leven, en om de gestorven kinderen dan toch nog binnen de familie te houden werden er portretten van geschilderd die in de woonplaats bleven hangen, iets wat later is overgenomen door de fotografie.”

Foto’s hangen er ook in de tentoonstelling. “Een paar uit de negentiende eeuw die het begin van de portretkunst illustreren, en een aantal uit de twintigste eeuw van Tina Modotti, de Italiaanse fotografe die naar Mexico migreerde en onder meer aandacht had voor de typische Tijuana-klederdracht uit het noordwesten van Mexico. Ook dat paste in dat teruggrijpen naar het verleden, de tradities en het volkse na de Spaanse overheersing, en was weer van invloed op andere fotografen als Manuel en Lola Álvarez Bravo.”

Maximiliaan
Tot slot is er ook nog een hoofdstukje met een Belgische link, gewijd aan het keizerrijk onder Maximiliaan I en Charlotte van België (de dochter van Leopold I die later geestesziek zou worden en sterven in het kasteel van Bouchout in Meise). Judong: “Dat verhaal heeft maar drie jaar geduurd tot aan de executie van Maximiliaan, maar was uiteindelijk wel belangrijk voor Mexico,” zegt Judong. “Omdat Maximiliaan zich de moeite heeft getroost om zich te willen identificeren met de Mexicaan en zich ook heeft laten afbeelden met de typische klederdracht van de haciëndaeigenaar.”

:: Imágenes del Mexicano
wanneer: 11 februari > 25 april 2010 - dinsdag > zondag van 10 > 18.00 uur + donderdag van 10 > 21.00 uur
waar: Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, Brussel - 02-507.82.00 - info@bozar.be
inkom: 10 euro