brusselnieuws.be

Er zijn vermoedelijk meer Chinezen en Amerikanen dan Belgen die weten dat het Militair Hospitaal van Neder-Over-Heembeek een zeer merkwaardig museum herbergt. Nochtans bestaat het dit jaar precies vijftien jaar. Het ontstond als een uit de hand gelopen actie om de honderdste verjaardag te vieren van de uitvinding van de X-stralen door Wilhelm Conrad Röntgen. Nu is het een volwaardig museum, met een uitgebreide collectie toestellen en apparaten die de ontstaansgeschiedenis van de moderne scanners illustreren.

In de hele wereld zijn er zo nog slechts twee andere radiologie­musea: eentje in Duitsland zelf en eentje in het Italiaanse Palermo. “Het is dan ook nog een relatief jonge uitvinding,” verklaart professor Van Tiggelen, oprichter en conservator van het museum die tot aan zijn pensioen actief was als radioloog in het ziekenhuis. “Het is bovendien erg moeilijk om informatie te verzamelen over de manier waarop Röntgen tot zijn uitvinding is gekomen. Hij was een geniaal man, in 1901 sleepte hij de eerste Nobelprijs voor natuurkunde in de wacht. Hij schonk het geld aan zijn universiteit voor onderzoek, maar de oorlog maakte een eind aan zijn menslievendheid. Hij kon zich niet verzoenen met de wreedheden die de Duitsers begingen en ondertekende samen met 93 andere Duitse geleerden een manifest als protest.”
“Zijn landgenoten namen hem dat niet in dank af, en na de oorlog werd hij opzijgeschoven. Hij werd steeds meer misantroop. Vlak voor hij stierf, liet hij al zijn notities en documenten verbranden. Zijn vrouw was al overleden, en kinderen had hij niet. Het is dus erg moeilijk om zijn onderzoek te reconstrueren, maar ik heb een film gemaakt waarin ik probeer de logica van zijn uitvinding te beschrijven.”

Echter dan echt
In de aanloop naar de honderdste verjaardag van de uitvinding van de Röntgenstralen, werden er allerlei activiteiten gepland. Er werd een boek uitgegeven, een video gemaakt, congressen georganiseerd. “Ik was allang geïnteresseerd in de geschiedenis,” vertelt Van Tiggelen. “Ik ben toestellen beginnen verzamelen, meestal schenkingen. Pas de laatste jaren kunnen we het ons als vereniging veroorloven om af en toe ook zelf een aankoop te doen. Zo hebben we al twee toestellen verworven: een toestel uit 1907, dat door de universiteit van Gent volledig werd gerestaureerd, en een draagbaar toestel uit 1905, dat vermoedelijk door de Force Publique werd gebruikt in het koloniale Congo.”

Beide toestellen staan op een ereplekje, omringd door een kleine enscenering met poppen, en zelfs een tropisch landschap en een aapje in een boom. De Roemeense vrijwilliger die instond voor de presentatie heeft zich duidelijk een beetje laten gaan. Maar dat maakt het museum ook zo leuk; het slaagt erin om droge materie op een leuke manier in beeld te brengen, in een eerder ongebruikelijk decor. Echter kan niet, want de tentoonstellingszalen zijn ondergebracht in dezelfde gangen als de radiologieafdeling. Het is surrealistisch om tussen de verpleegster- en artsenpoppen ook levende mensen met verbanden en baxters te zien rondlopen. Zij zijn echter geen betaalde figuranten, maar enkele van de dertigduizend patiënten die per jaar naar de radiologieafdeling komen.

EMI
Leegstaande lokalen, voormalige radiologiecabines en brede gangen zijn gevuld met affiches, foto’s, teksten en toestellen. We zien meneer Curie aan zijn bureau, en een klokkentoren met vleermuizen. In de aanloop naar de uitvinding van de sonar werd immers onderzoek gevoerd naar het zogenoemde zesde zintuig van deze dieren. Zelfs met uitgeprikte ogen konden ze hun weg vinden, maar niet met verstopte oren. De vondst leidde tot de echografie en talloze toestellen, die eveneens in het museum getoond worden. Wat verder staat de tweede scanner die ooit gebouwd werd. Het toestel draagt een label van EMI, nu bekend als platenmaatschappij maar indertijd ook sponsor van de ontwikkeling van medische apparatuur. Met de torenhoge winst die de maatschappij had geboekt dankzij de Beatles, wilde de toenmalige directeur geld stoppen in research. Het toestel is bijna zo groot als een moderne scanner, maar de kleine opening verraadt dat enkel de schedel kon worden bestudeerd. Van de eerste ‘total body’ scanner hangt aan de muur een foto. Het toestel werd door het Bordetziekenhuis in gebruik genomen in 1976.

Bezoek
Tot slot zijn er nog enkele historische taferelen te zien, al even creatief uitgebeeld als die van het Congolese toestel. In een glazen hok zijn mijnheer en mevrouw Röntgen te zien in zijn laboratorium; er is een ruimte met tussenoorlogse toestellen en poppen, en wat verderop kan men een Bastogne-kamer binnenwandelen met in het obligate sneeuwlandschap enkele interessante voorwerpen, zoals een speciale fiets, waarmee de burgerradioloog zich tijdens de oorlog naar de huizen van de patiënten begaf, om hun foto’s te nemen in de keuken. Tot slot is er ook nog een ruimte met apparatuur uit de jaren zestig, in een sappige enscenering waar het bloed uit de keel van de patiënt spritst in de gedaante van enkele pijpenragers. Wie gekozen heeft voor een geleid bezoek, krijgt na afloop ook nog een film te zien, en eventueel nog wat extra uitleg. Groepen kunnen volledig à la carte beslissen op welke manier ze hun geleid bezoek willen inkleden. Professor Van Tiggelen is immers een wandelende encyclopedie over het onderwerp, en kan zelfs kinderen een vermakelijke namiddag bezorgen met allerlei anekdotes en historische weetjes. Want, zo vindt hij: “Wie het verleden niet eert, is het heden niet weerd.”

:: Museum voor Radiologie, Militair Hospitaal Koningin Astrid, Bruynstraat 2 in Neder-Over-Heembeek. Inkom gratis; rondleiding voor groepen van minimum 15 personen (5 euro per persoon). Info: 02-264.40.97