V an de acht vrouwen die zich deze zondagnamiddag aan het metrostation Graaf van Vlaanderen verzameld hebben, definieert maar de helft zich als feminist. De meesten hebben elkaar nog nooit ontmoet. Het precieze tijdstip en de plaats van afspraak zijn een dag voordien per sms meegedeeld. Enig punt van overeenkomst: ze voelen zich aangesproken door het initiatief van Awsa, een organisatie die wereldwijd opkomt voor de rechten van Arabische vrouwen.

Het doelwit deze zondag is een welbekend café in de buurt, tegenover het gemeentehuis van Molenbeek. Het geniet grote populariteit bij de mannelijke bevolking omwille van zijn terras. Hoewel er die dag een braderie tegenover het café is, valt er geen vrouw te bekennen. De ontvangst door de eigenaar van het café is nochtans bijzonder hartelijk. Tafels en stoelen worden meteen aan de kant geschoven om plaats te maken voor ‘de dames’.

Organisatrice Noura is tevreden met de opkomst – acht vrouwen, van wie de helft moslima’s, en voor het eerst ook duidelijk zichtbare moslima’s. Saida en Fatima willen door hun aanwezigheid duidelijk maken dat het voor vrouwen geen probleem is om op café te gaan. Ze hebben van het initiatief gehoord via een kennis. Volgens de 28-jarige Saida durven vele meisjes niet in eigen buurt op café te gaan, uit angst herkend te worden. “Velen wijken dan maar uit naar een andere buurt. Nu nog denken veel meisjes en vrouwen dat het not done is om een café binnen te stappen, dat ze scheef bekeken zullen worden als ze dat doen. Maar dat zit vooral in hun hoofd. Fatima en ik gaan regelmatig op café en dat heeft nog nooit een probleem opgeleverd. Integendeel: ook al heb je hier en daar een geamuseerde blik, we worden altijd heel hoffelijk ontvangen.”

Door hun voorbeeld hopen de jonge vrouwen stereotiepen te doorbreken en andere vrouwen aan te moedigen om net als zij op café te gaan. “Het moet een gewoonte worden,” vindt ook Fatima. “Uiteindelijk moeten de Marokkaanse vrouwen zelf de stap zetten. Het is gemakkelijk om met deze groep een café binnen te stappen. Maar als ik op zondag na de Zuidmarkt in de buurt iets wil gaan drinken of met een vriendin op café wil, dan voel ik me veel minder op mijn gemak.”

Saida en Fatima gaan vaak na hun werk in de Noordwijk – ze werken allebei voor de Vlaamse overheid – op café in de Brabantstraat. Daar voelen ze zich niet bekeken, ook omdat er allerlei soorten cafés zijn, met een heel divers publiek, met veel pendelaars. “Maar hier in Molenbeek en rond het Zuidstation heb je vrijwel geen keuze,” merkt de dertigjarige Fadoua op. “In de meeste cafés zitten bijna uitsluitend mannen.” Volgens haar is het moeilijk om Marokkaanse vrouwen ervan te overtuigen om een café binnen te gaan, zeker als het vol met mannen zit. “Het feit dat wij hier vooral met niet-Marokkaanse vrouwen zitten, zegt al genoeg.”

Volgens Fatima is het echter een kwestie van tijd voor het publiek van deze cafés ook gemengd zal worden. “Je ziet het al aan de restaurants, bijvoorbeeld in de Gentsesteenweg of de Brabantstraat: vroeger zag je daar alleen mannen. Het is een natuurlijke evolutie. Meer en meer meisjes studeren verder, gaan buitenshuis werken en zijn economisch onafhankelijk. Maar iemand moet de eerste stap zetten.”

Blikken
Ondertussen is Noura, de voorzitster van Awsa, in een geanimeerd gesprek verwikkeld geraakt met een vijftal mannen over sociale controle en dubbele moraal. Het zorgt voor vermakelijke situaties. De sfeer is gemoedelijk. “Vrouwen zijn hier van harte welkom,” drukt de vijftigjarige Mohamed ons op het hart. Op de vraag of zijn vrouw soms met hem meekomt, schudt hij het hoofd. “We hebben liever dat onze vrouwen niet op café gaan,” zegt de 26-jarige Amin. Bij nader inzien blijkt hij nog niet getrouwd te zijn.

Op de vraag of hij wil dat zijn toekomstige partner uit werken gaat, reageert hij enthousiast. “Ja, ik wil een vrouw die geld verdient en een eigen inkomen heeft.” Zelfbewust mag ze ook zijn, maar hij ziet haar liever niet op café gaan: ‘de blikken van andere mannen’, weet u. Wanneer Noura antwoordt dat zij haar man dan ook voortaan thuis zal houden, om hem aan de blikken van andere vrouwen te onttrekken, is de hilariteit groot.

Dat de sociale controle voor Marokkaanse vrouwen veel minder groot is dan tien of twintig jaar geleden, gelooft ook Saida. “De evolutie gaat hier weliswaar langzamer dan in de herkomstlanden, omdat de gemeenschappen hier meer op zichzelf teruggeplooid zijn en soms nog tradities van veertig jaar geleden koesteren. Maar ook hier kun je de vooruitgang niet tegenhouden. In de grote steden van Tunesië en Marokko is het ondertussen al gewoon om vrouwen op een terras te zien zitten, terwijl dat voor hun moeders ondenkbaar was. Hetzelfde zie je in Brussel. Vijftien jaar geleden zag je in de Brabantstraat vaak vrouwen in de auto blijven zitten terwijl hun mannen boodschappen deden: zulke taferelen zijn intussen ook zeldzaam geworden.”