In Amerika zijn stadslegendes een belangrijk onderdeel van de folklore. Maar ook in Brussel bestaan ze. Aurore Van de Winkel, verbonden aan de universiteit van Straatsburg, deed onderzoek naar het bestaan van stadslegendes die zich afspelen op herkenbare plaatsen in Brussel. De conclusies staan in het recentste nummer van Brussels Studies.

"In tegenstelling tot traditionele legendes zijn stadslegendes niet gelinkt aan een historische plaats, maar spelen ze zich af op onpersoonlijke doorgangsplaatsen zoals metrostations, bioscopen en restaurants, of in grote, bekende winkels," zegt de onderzoekster. De verhalen worden met een zweem van geloofwaardigheid doorverteld, maar ze kunnen nooit bevestigd worden; niemand kent iemand die ze echt heeft meegemaakt.

Vrouwen in de riool zuigen
"In de jaren ’80 ging er bijvoorbeeld een stadslegende rond over argeloze reizigers die in metrostation Anneessens bedwelmd werden met chloroform en wakker werden zonder nieren," zegt Van de Winkel. En de MIVB kreeg ooit waarschuwingen over grote buizen die aan toiletten in metrostations zouden bevestigd worden om vrouwen de riool in te zuigen. Onderzoek van de MIVB leverde, niet erg verrassend, niets op.

De legendes lijken soms geloofwaardig omdat ze zich op een zeer precieze locatie afspelen. “Maar ook al gaan de verhalen expliciet over Brussel, toch kunnen ze van elders komen en internationaal verspreid zijn. De plaatsen die genoemd worden dienen dan als valstrik, om de identificatie met de personages in het verhaal te verhogen,” aldus Van de Winkel.

Opvallend: mysterieuze legendes met een paranormale dimensie, zoals het bekende verhaal van de Candyman in de Verenigde Staten, worden in Brussel niet overgenomen. "Enkel de verhalen die in onze stad kunnen kaderen, worden weerhouden. De rest wordt naar het rijk van de fictie verwezen."

Waarschuwing
Stadslegendes kunnen volgens de onderzoeksters verschillende functies hebben, "maar de meest voorkomende in de Brusselse varianten is de waarschuwing". Het gerucht speelt in op bestaande angsten, en geeft de toehoorders een goede raad om gevaar te vermijden.

Ook al gaat het dan om geruchten en verzinsels, de gevolgen zijn soms reëel. Zo ging in de jaren ’60 het verhaal rond dat in klerenwinkel Samdam in de Kleerkopersstraat vrouwen ontvoerd werden. Ze verdwenen zogezegd terwijl ze zich in de pashokjes aan het omkleden waren, en werden doorgesluisd naar Marokko. Een variant op een internationale legende. “Een onverwacht gevolg van de verspreiding van deze legende is dat heel wat meisjes de winkels meden, maar anderzijds zouden bepaalde dames er net naartoe zijn getrokken om een dergelijk avontuur mee te maken.”

Ook de IKEA in Anderlecht moest zich in 2005 verdedigen tegen hardnekkige geruchten over kinderen die in de winkel werden ontvoerd en kaalgeschoren werden teruggevonden. Maar echte paniekreactes als gevolg van een urban legend zijn er in Brussel nooit geweest, zegt de onderzoekster.