I n zowat alle cafés kun je dezer dagen winterbieren proeven van zowat alle grote brouwerijen. Maar ook de kleine en middelgrote brouwerijen laten zich niet onbetuigd. De N’ice Chouffe van Achouffe is de winterversie van hun McChouffe, de Bon Voeux van Dupont is een winterbier op basis van hun Moinette, brouwerij De dochter van de Korenaar loodst ons door donker en kou met haar Courage, Wieze Van Roy presenteert dit jaar de Wieze Christmas. Noem maar op. Onze eigen Molenbeekse Brasserie de la Senne pakt weer uit met haar voortreffelijke X-Mas Zinnebir, een licht maar complex bruin bier met 7,8 procent alcohol.

“Het is echt bijna niet meer te doen,” lacht Pierre Zuber van bierspeciaalzaak Délices et Caprices in de Beenhouwersstraat terwijl hij naar zijn uitgebreide kast winterbieren kijkt.
In den beginne permitteerde de bierliefhebber zich met de kerst wel eens een Dobbel Palm. Die variant op de gewone Palm brouwde de gelijknamige brouwerij voor het eerst bij haar tweehonderdste verjaardag in 1947, en dat was zo’n succes dat hij nadien jaarlijks als kerstbier op de markt kwam. De laatste jaren ging het echter enorm hard met de winterbieren, en vandaag heeft bijna elke zichzelf respecterende Belgische brouwerij een kerst- of winterbier in de aanbieding.

Pierre Zuber: “Het oorspronkelijke idee achter de kerstbieren was dat ze als eindejaarscadeau van de brouwers aan hun klanten werden aangeboden in hun cafés. Dat geschenk was dus een nieuw bier dat verwant was aan hun normale bier, maar toch tegen dezelfde prijs werd verkocht.”

“Winterbieren kunnen ook een andere geschiedenis hebben. Zo was Patersvat vroeger het winterbier van Affligem, omdat de brouwerij daarvoor exclusief hopbellen van de abdij gebruikte. Daarvan hadden ze er echter niet genoeg om het hele jaar toe te komen. Nu heeft Affligem een winterbier dat dicht bij hun dubbelbruin zit.”

“Vandaag hebben de winterbieren een beetje dezelfde functie als de nouveau beaujolais: die genereert elk jaar weer aandacht voor alle beaujolaiswijnen. Al mag je de investeringen voor het ontwikkelen van zo’n nieuw bier toch niet onderschatten.”

Tot april
Aanvankelijk noemde men de winterbieren, die slechts een beperkte periode beschikbaar zijn, kerstbieren. Maar sommige brouwers vinden dat niet zo’n goed idee, omdat de consumenten dan na de kerst niets meer kopen. Winterbieren kunnen in het Belgische klimaat tot in april mee, en zolang zijn ze ook bij Zuber te koop.

Maar behalve die tijdelijke beschikbaarheid zijn er natuurlijk ook intrinsieke kenmerken. Zuber: “Belgen hebben de traditie om het niet bij één bierstijl te houden. Je bent in de winter ook mentaal niet dezelfde mens als in de zomer. Een winterbier is dus geen dorstlesser maar een comfortbier: een rijk en verwarmend bier dat vaak ook zoeter is.”

“Het moment waarop je het drinkt is ook anders. Bij de maaltijd is niet altijd een goed idee. Beter wat ervoor of erna. Je kan een winterbier ook trager drinken, want het is niet erg dat het wat opwarmt. Bijna alle winterbieren zijn van hoge gisting en meer gemout dan hun eventuele tegenhanger. Zo was Palm een dorstlessende ‘spéciale belge’ van lage gisting die met de pils moest concurreren. De Dobbel is dubbelmoutig en van hoge gisting. De donkerdere kleur is het gevolg van het intensere roosteren van de mout. Afhankelijk van de moutsoort en de mate waarin je die brandt, kom je bij aroma’s die variëren van karamel, scotch en chocolade tot koffie.”

Een ander typisch kenmerk is de kruidigheid. “Ook dat is eerder een Belgische traditie, al was het maar omdat het toevoegen van kruiden vroeger elders niet toegelaten werd (zoals in Duitsland, waar lang het zogenaamde Reinheitsgebot gold, red.). Voor de winterbieren kiest men dan natuurlijk kruiden die iets met de kerst te maken hebben, zoals kaneel of anijs. Ook honing wordt gebruikt. Saint-Monon heeft nu zelfs een bier met extract van dennennaalden.”

Je hoeft een goed winterbier trouwens niet meteen te drinken. “Zelfs een Dobbel Palm kun je een jaar laten liggen, omdat hij in tegenstelling tot de gewone Palm nagist op fles, waardoor het bier zich blijft ontwikkelen. Hetzelfde geldt voor bijna alle andere winterbieren. Die kun je twee, drie jaar bewaren, en dat doen wij ook. Zo krijg je wel een ander product, waar je voor moet zijn. Chimay blauw was vroeger trouwens het winterbier van Chimay. Het idee was dat je die flessen kon vergeten in de kelder en dan na vijf jaar opdrinken.”

Van de trappisten zijn er overigens geen nieuwe winterbieren beschikbaar. Wel brengt Chimay voor de gelegenheid mooie grote flessen zonder etiket op de markt, en ook de Rochefort 8 is uitzonderlijk in flessen van 75 cl te verkrijgen.

Lambiek en rozijnen
Op de regel dat winterbieren van hoge gisting zijn, zijn overigens ook uitzonderingen. Zuber: “Brouwerij Slaghmuylder heeft zelfs een winterpils. Witbieren met kerst lijken al helemaal onzin, maar een sinasaroma heeft natuurlijk wel al meer met de winter te maken. Sommigen doen ook met opzet iets helemaal anders. Brouwerij Verhaeghe brouwt in plaats van een donker en zoet kerstbier een bitter blond bier.”

“Zelfs in de categorie van de spontane gisting die zo typisch is voor Brussel en omgeving is er iets te vinden. De Troch in Wambeek heeft nu een Chapeau winterbier op basis van lambiek en rozijnen.”